Als wethouder sociaal domein kun je impact maken op het leven van inwoners van je gemeente. Voor mensen die ondersteuning nodig hebben richting werk, kan een baan veel betekenen. Het zorgt voor meer financiële zekerheid, maar kan ook bijdragen aan zelfvertrouwen, zelfstandigheid en sociale contacten. De effecten kunnen nog verder reiken. Wanneer iemand meer grip krijgt op zijn of haar leven, kan dat ook gevolgen hebben voor het beroep op andere vormen van ondersteuning, zoals de Wmo, jeugdhulp of zorg. Het gaat namelijk vaak om dezelfde inwoner die op verschillende terreinen ondersteuning nodig heeft. Als je iemand helpt bij de basis, kunnen de effecten veel breder worden. Dat maakt investeren in werk en ontwikkeling niet alleen een vraagstuk van de Participatiewet. Het raakt het hele sociaal domein.
Integrale blik
Gemeenten hebben verschillende financieringsstromen tot hun beschikking voor de uitvoering van de Participatiewet en het versterken van de arbeidsmarkt. Een groot deel daarvan is vrij besteedbaar. Dat geeft gemeenten ruimte om eigen keuzes te maken. Juist omdat investeren in werk en ontwikkeling effect kan hebben op andere onderdelen van het sociaal domein, is een integrale blik essentieel. Niet alleen: wat kost een voorziening? Maar ook welke effecten kan die investering hebben op andere terreinen? Kort gezegd betekent het dat een paar cent extra investeren in de sociale infrastructuur, uiteindelijk euro’s kan besparen op andere vlakken van het sociale domein. Juist daarom is het voor gemeenten interessant om niet alleen te kijken naar wat beleid kost, maar ook naar wat het op langere termijn kan opleveren.
Inzicht in financieringsstromen
Dat vraagt om inzicht in de beschikbare financiële middelen en in de effecten van keuzes. Twee modellen, in opdracht van Cedris en Divosa ontwikkeld door Berenschot, kunnen daarbij helpen: een rekentool die de verschillende financieringsstromen vanuit het Rijk inzichtelijk maakt en een maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) voor loonkostensubsidie.
‘Wethouders en gemeenten kennen deze verschillende financieringsstromen natuurlijk’, zegt Beytullah Koçak, beleidsadviseur Financiën bij Cedris. ‘Maar een totaaloverzicht ontbreekt vaak. Met de rekentool zie je hoe de verschillende middelen samenhangen en welke ruimte er is om keuzes te maken. Dat inzicht kan ook helpen in het gesprek tussen gemeenten en werkontwikkelbedrijven. Welke taken liggen waar? Welke middelen zijn daarvoor beschikbaar? En welke keuzes zijn nodig om inwoners zo goed mogelijk te kunnen ondersteunen?’
Met de rekentool zie je hoe de verschillende middelen samenhangen en welke ruimte er is om keuzes te maken
Nieuwe verdeling van middelen
De rekentool maakt ook de gevolgen van de wijzigingen uit de meicirculaire 2026 zichtbaar. Vanaf 2027 verandert de verdeelsystematiek voor beschut werk. Gemeenten die relatief veel beschutte werkplekken realiseren, krijgen een groter aandeel van het beschikbare budget. Gemeenten waar de realisatie achterblijft, kunnen juist minder middelen ontvangen. ‘De financiële gevolgen daarvan kunnen per gemeente straks sterk verschillen’, aldus Koçak. ‘De rekentool maakt deze effecten lokaal inzichtelijk. Daarmee kunnen gemeenten en werkontwikkelbedrijven beter vooruitkijken en bepalen wat de veranderingen betekenen voor beleid, uitvoering, capaciteit en budget.’
De financiële gevolgen daarvan kunnen per gemeente straks sterk verschillen
Niet alleen kijken naar wat het kost
Financieel inzicht is één kant van het verhaal. Voor een wethouder is minstens zo relevant wat beleid oplevert. Investeren in werk en begeleiding kan bijvoorbeeld economische waarde creëren en gevolgen hebben voor het gebruik van zorg en ondersteuning. Om die bredere effecten zichtbaar te maken, is er de maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) voor loonkostensubsidie. ‘Met de MKBA kun je niet alleen kijken naar de kosten van loonkostensubsidie, maar ook naar de bredere maatschappelijke effecten’, zegt Koçak. ‘Zo krijg je een beter beeld van wat een investering de gemeente, het Rijk en de samenleving kost, maar ook kan opleveren. De MKBA helpt gemeenten zo om verschillende effecten van een investering mee te nemen in hun afweging.’
Onderbouwde keuzes maken
De twee modellen geven wethouders en gemeenten verschillende inzichten. De rekentool laat zien welke financiële middelen beschikbaar zijn en hoe veranderingen in de financiering kunnen doorwerken. De MKBA maakt zichtbaar welke maatschappelijke effecten een investering kan hebben. Samen bieden ze handvatten om het gesprek te voeren over de keuzes achter het beleid. Wat is financieel mogelijk? Waar is extra inzet nodig? En wat kan die investering op langere termijn opleveren? Voor een wethouder is dat waardevolle informatie om beleid, uitvoering en financiën met elkaar te verbinden en om keuzes voor een sterke sociale infrastructuur te onderbouwen.
Download de rekentool en MKBA
