In de ideale wereld staan niet de beperkingen van mensen centraal, maar hun potentie. Kijken we naar de huidige sociale infrastructuur, dan valt op dat er een groot gat zit tussen werkgevers en mensen met een ondersteuningsvraag die juist aan de slag kunnen. Er wordt vaak gesproken over dat die mensen een afstand hebben tot de arbeidsmarkt, maar dat veegt Saskia Rosmalen direct van tafel. Volgens haar is het precies andersom. ‘Werkgevers moeten het idee loslaten dat dit een doelgroep is waar ze heel veel extra’s voor moeten doen. We moeten naar een situatie waarbij zij gezien worden als medewerkers met talent, motivatie en mogelijkheden.’ Rosmalen benadrukt direct dat tot de arbeidmarkt ook overheidsinstanties en het onderwijs behoren. ‘Gemeenten, overheid en scholen zijn net zo goed werkgever.’
Onterechte aannames
De grote vraag is hoe we ervoor kunnen zorgen dat in de toekomst alle mensen aan het werk kunnen. Dat begint volgens Rosmalen bij de manier waarop bedrijven kijken naar mensen met een beperking en de aannames die ze doen. ‘Veel werkgevers denken dat deze mensen heel veel begeleiding nodig hebben, niet veel kunnen, niet passen binnen hun team of dat het hen veel tijd kost. Maar dat is zeker niet altijd terecht. Vaak gaat het om relatief eenvoudige zaken, zoals flexibiliteit in werktijden of de mogelijkheid om even rust te nemen als iemand veel prikkels ervaart. De benodigde ondersteuning verschilt natuurlijk per persoon. Er zijn zeker situaties waarbij een werkgever meer moet investeren. Maar over het algemeen denken werkgevers dat de mate van begeleiding zo groot is dat ze er niet eens mee beginnen.’
Gescheiden werelden
De aannames van bedrijven komen natuurlijk ergens vandaan en worden gevoed door de algehele perceptie. Een perceptie die volgens Rosmalen toe te schrijven is aan gescheiden werelden. ‘In Nederland zitten we in een bubbel. Mensen met en zonder een beperking komen elkaar veel te weinig tegen. Dat begint al bij het onderwijs. Kinderen met een beperking zitten op aparte scholen en gaan daar met speciaal vervoer naartoe. Ik snap dat het heus niet altijd kan, maar probeer waar mogelijk meer te integreren. Hoe vaak zie je daarnaast een leraar in een rolstoel voor de klas staan? Dat is zonde, want juist als je regelmatig in aanraking komt met iemand met een beperking, wordt het genormaliseerd.’
Ook op andere plekken kan dagelijkse interactie bijdragen aan een normaler beeld van mensen met een beperking. ‘Ik zie het ook in de media. Op BBC zie je bijvoorbeeld een acteur in een rolstoel een belangrijke rol spelen. In Nederland zou dat een acteur zijn die spéélt dat hij in een rolstoel zit. Door het gescheiden te houden, kun je nooit de perceptie van mensen veranderen. En zo blijven vooroordelen in stand.’
Wat heb jij nodig?
Dit werkt door in de arbeidsmarkt, zegt Rosmalen. ‘Het is een bekend fenomeen dat werkgevers geneigd zijn zichzelf aan te nemen. Een werknemer met een beperking is dan waarschijnlijk niet iemand die daarbij past. Ik denk dan: ga eerst eens luisteren naar mensen en vooral vragen wat ze wél kunnen. En geloof me, dat is meer dan de meeste werkgevers denken. Als werkgever vraag je wat iemand nodig heeft om succesvol te zijn in zijn werk. Maar dat vraag je net zo goed aan een reguliere werknemer als aan iemand met een ondersteuningsvraag.’
Niet denken voor een ander
In de praktijk ziet Rosmalen ook regelmatig dat gemeenten niet voldoende luisteren naar mensen met een beperking of blijven hangen in vooroordelen. ‘Wij organiseren vanuit Onbeperkt aan de Slag Meet&Greets tussen werkgevers en mensen met een ondersteuningsbehoefte. We stimuleren gemeenten en het UWV om mensen hiervoor uit te nodigen, zodat ze kennis kunnen maken met de bedrijven die bij ons zijn aangesloten. Ik hoor vaak dat gemeenten dan al invullen dat bepaalde mensen hier niet geschikt voor zouden zijn. Of dat werkgevers niet op hen zitten te wachten.’ Volgens Rosmalen is dat precies wat niet moet gebeuren. ‘Je moet niet voor mensen denken. Werkgevers kunnen pas ontdekken wat mensen kunnen als ze hen daadwerkelijk ontmoeten. Zo was er ooit iemand bij onze Meet&Greet. Zij was niet uitgenodigd door de gemeente, maar kwam via via bij ons terecht. Ze verliet huilend van blijdschap ons event omdat ze aan de slag kon bij de HEMA. Inmiddels werkt ze daar vast. Dat is toch geweldig? Gemeenten mogen meer vertrouwen geven, meer durven en mensen niet bij voorbaat onderschatten.’